Wilgoć, niska temperatura, obtarte dłonie, ubłocone ubrania – zdaniem niektórych wyprawy do wnętrza jaskiń dostarczają więcej wrażeń niż tygodniowy wypoczynek w luksusowym kurorcie. Małopolska to doskonały miejsce nie tylko dla doświadczonych grotołazów, lecz także  amatorów. Znajduje się tu najwięcej jaskiń udostępnionych do zwiedzania turystom.

Marmurowa, Niebieska Studnia, Nad Dachem, Pomarańczarnia to tylko niektóre z kilkuset jaskiń ulokowanych w Tatrach. Ten rejon Małopolski to raj dla miłośników turystyki jaskiniowej. W Tatrach znajduje się ponad pół tysiąca jaskiń, z czego siedem mogą zobaczyć i zwiedzić turyści. To Smocza Jama, Mroźna, Jaskinia Bielska, Dziura, Jaskinia Raptawicka, Jaskinia Obłazkowa i Jaskinia Lodowa. Jak podaje urząd marszałkowski województwa małopolskiego kolejne 42 jaskinie mogą zwiedzać taternicy zrzeszeni w Polskim Związku Alpinistycznym posiadający odpowiednie uprawnienia.
Większość jaskiń można zwiedzać samodzielnie, trzeba jednak pamiętać o ciepłym ubraniu, odpowiednim ekwipunku (co najmniej dwa źródła światła) i bezpieczeństwie (najlepiej nie wybierać się na wycieczki samemu, a przed wyprawą zapoznać się z planem groty).

Najbliżej stolicy Tatr znajduje się Jaskinia Dziura. Można ją zwiedzać bez przewodnika, ale trzeba pamiętać o latarce. Dziura (w gwarze góralskiej dziura to jaskinia) składa się z jednej przestronnej komory z naturalnie wyrzeźbionym oknem w górnej części. Położona w środkowej części Doliny Kościeliskiej Jaskinia Mylna jest uważana za najciekawszą z tatrzańskich grot dostępnych dla turystów. Długość korytarzy jaskini Mylnej wynosi 1300 metrów. Złożona z labiryntu odnóg jaskinia pozwala poczuć, na czym polega bycie grotołazem. Część trasy trzeba przejść na czworakach, a niektóre przesmyki są tak wąskie, że osoba z większym plecakiem, nie ma szans się przez nie przecisnąć. Odważniejsi mogą skręci,ć w któryś z bocznych korytarzy ale trzeba pamiętać, że przed wojną, gdy jaskinia była gorzej przygotowana do ruchu turystycznego zabłądził tu i zmarł jeden z zwiedzających. Niedaleko Jaskini Mylnej położone są dwie kolejne groty przeznaczone do samodzielnego zwiedzania: Jaskinie Raptowicka i Obłazkowa.
Jaskinia Mroźna położona na wschodnim zboczu Doliny Kościeliskiej w masywie Organów jest uważana za najpiękniejszą z tatrzańskich grot. W środku panuje temperatura ok. 6 st. C, a białe nacieki na ścianach groty przypominają szron. Do masowego zwiedzania jaskinia została przystosowana w latach 50 – tych. Dziś oświetlana jest elektrycznie, a jej wnętrze przystosowano dla zwiedzających poprzez wykucie kamiennych schodków, chodników i ustawienie poręczy. Zwiedzanie jaskini jest możliwe wyłącznie pod opieką przewodnika, trzeba kupić bilet. Listę tatrzańskich jaskiń otwartych dla ruchu turystycznego zamyka Smocza Jama – popularna i niezwykła w formie jaskinia, a raczej korytarz biegnący przez Wąwóz Kraków. Przesmyk o długości blisko 40 m.  zabezpieczony  jest łańcuchami. Mimo niewielkich rozmiarów Smocza Jama jest kręta i ciemna.
   Kolejne podziemne atrakcje znajdziemy w Ojcowskim Parku Narodowym w Jurze Krakowsko – Częstochowskiej. Jaskinia Łokietka to miejsce regularnych odwiedzin turystów. Rocznie zwiedza ją ok. 40 tys. osób, a sama grota przystosowana jest do masowego ruchu turystycznego: w środku jest oświetlenie elektryczne i ułatwienia w postaci drewnianych schodów. Zwiedzanie odbywa się pod opieką przewodnika. Według legendy ukrywał się tutaj Władysław Łokietek. Druga z ojcowskich jaskiń – Ciemna odwiedził z kolei inny król Polski Stanisław August Poniatowski. Jaskinia Ciemna, oprócz tego, że wyróżnia się gabarytami (wielkość komory - 80 m długości, 20 m szerokości i 10 m wysokości), jest zarazem jednym z najważniejszych stanowisk  archeologicznych w Polsce. Pierwsze ślady bytności człowieka w jaskini pochodzą sprzed ok. 125 tys. W środku można podziwiać liczne stalagmity i stalaktyty, a na zewnątrz zbudowano platformę widokową, z której rozciąga się widok na Dolinę Prądnika.
Kolejną interesującą grotą w Małopolsce jest znajdująca się na terenie Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie Jaskinia Nietoperzowa. Jaskinia pełniła funkcję obozowiska łowców niedźwiedzia jaskiniowego. Współcześni badacze odkryli w niej kilka tysięcy kłów tego zwierzęcia oraz ślady innych zwierząt m.in. mamuta, żubra pierwotnego, hieny i lwa jaskiniowego.
Jaskinia Nietoperzowa dwukrotnie pełniła rolę planu filmowego. W 1995 r., kręcono tu sceny do „Legendy o św. Mikołaju”, a dwa lata później do „Ogniem i mieczem„. Dziś Jaskinia jest chętnie odwiedzana przez turystów, dyrekcja ośrodka organizuje we wnętrzu groty zielone lekcje, w czasie których uczniowie badają czystość wody i liczą nietoperze.
Joanna Jałowiec
Gdzie zasięgnąć informacji na temat turystyki jaskiniowej?

Speleoklub Tatrzański
Zakopane, ul. Sabały 4, tel./fax (018) 201 72 43, http://stzakopane.nazwa.pl/
Informacja Turystyczna Tatrzańskiego Parku Narodowego
Zakopane, ul. Chałubińskiego 44, tel.(018) 206 37 99, e-mail: kozica@tpn.zakopane.pl, www.cyf-kr.edu.pl/tpn
Polskie Stowarzyszenie Przewodników Wysokogórskich
Zakopane, skr. pocztowa 289, lista przewodników: http://www.pspw.pl