Powodzenie turystyki uzdrowiskowej i korzystania przez turystów z różnorakich form wypoczynku typu wellness to znak naszych czasów. Stress, tempo życia, przepracowanie, pogoń za karierą niszczą zdrowie. Ludzie ciężko pracują, żeby zarobić pieniądze, które potem wydają … na poratowanie kondycji zdrowotnej.

Turystyka uzdrowiskowa w Małopolsce jest jednym z priorytetowych produktów markowych skierowanych do odwiedzających region gości krajowych i zagranicznych. Możemy poszczycić się posiadaniem jednej czwartej spośród 44 polskich uzdrowisk. Ich tradycja sięga XIII wieku. Odwiedzali je wielcy tego świata, koronowane głowy, politycy, artyści. Wyjazdy na wypoczynek „do wód” przez całe stulecia były popularne i do dziś nie straciły na atrakcyjności.

Dwa spośród małopolskich uzdrowisk: Wieliczka i Bochnia to unikalne miejsca, gdzie leczenie następuje przez inhalację, głęboko pod ziemią, w czystym od zanieczyszczeń środowisku komór solnych nasyconym jodem. Pozostałe uzdrowiska opierają się na wodolecznictwie i leczeniu klimatem. Jest wśród nich Krynica Zdrój, zwana „perłą uzdrowisk”, leżące w dolinie Popradu Muszyna i Piwniczna, Szczawnica w paśmie malowniczych Pienin, identyfikowana z dziećmi gorczańska Rabka, Wysowa i Wapienne, stanowiące ozdobę Beskidu Niskiego, podkrakowskie Swoszowice oraz graniczące z Jurą Krzeszowice. Najpopularniejszym typem wód w Małopolsce są szczawy, zawierające dużo składników sodowych i chlorkowych, minerałów, pojawia się tez cenny lit, brom i jod.

Czym są uzdrowiska ? Zgodnie z warunkami określonymi w ustawie z 1966 roku o uzdrowiskach i lecznictwie uzdrowiskowym to miejscowości mające klimat oraz warunki środowiskowe o leczniczych właściwościach (klimatoterapia, przyrodolecznictwo), zasobne w naturalne tworzywa lecznicze (np. wody lecznicze, borowiny), wyposażone w budynki i urządzenia umożliwiające działalność leczniczą i wypoczynkowo-turystyczną (m.in. sanatoria, zakłady kąpielowe, pijalnie wód, zakłady fizykoterapii). Głównym skarbem uzdrowisk są wody mineralne. Aby można było mówić o zdrowotnych właściwościach wody, powinna ona zawierać min. 1000 mg składników mineralnych w litrze. Wielkość mineralizacji uzależniona jest od długości drogi i czasu migracji wód pomiędzy miejscami tworzenia i wypływu.

Od czasu, gdy uzdrowiska wprowadziły tzw. ”odpłatne turnusy” i w sanatoriach oprócz pacjentów ze skierowaniami z kasy chorych pojawili się kuracjusze komercyjni, tradycyjne kurorty bardzo zmieniły profil. Zaplecza medyczne zostały zmodernizowane i wyposażone w nowoczesny sprzęt medyczny i rehabilitacyjny. Sanatoria uzdrowiskowe skutecznie konkurują z prywatnymi klinikami, ośrodkami typu SPA i farmami piękności.

Uzdrowiska są miejscem nie tylko dla osób, które mają problemy zdrowotne, ale i dla tych, którzy poszukują wypoczynku i ukojenia w warunkach spokoju. Standardowy pakiet świadczeń w uzdrowiskach to wprawdzie co najmniej dwutygodniowe kuracje obejmujące pobyt w sanatorium, wyżywienie, opiekę lekarską i zabiegi przyrodolecznicze. Coraz częściej jednak programy w ośrodkach uzdrowiskowych nastawione są na terapie wpływające na zdrowy styl życia, zdrowe odżywianie, równowagę psychiczną, wygląd, ładną figurę. Liczne sanatoria i domy uzdrowiskowe – poza tradycyjnym wodolecznictwem oferują aromatyczne kąpiele, inhalacje, okłady z morskich alg, programy SPA, masaże shiatsu czy znane od ponad 2 tysięcy lat kuracje ajurwedyczne.

Baza do aktywnego wypoczynku jest dla odbiorcy usług uzdrowiskowych coraz ważniejsza i wyraźnie rozwija się. W miejscowościach uzdrowiskowych Małopolski powstają trasy rowerowe i kryte baseny ( Muszyna, Szczawnica). Piesze szlaki turystyczne sa dobrze oznakowane i utrzymane. W pobliżu uzdrowisk wyrosły parki rowerowe i adrenalinowe ( Krościenko, Rytro, Wierchomla )oraz centra rozrywki ( Rabka) czy pole golfowe ( Paczóltowice). Większość uzdrowisk to jednocześnie stacje narciarskie. Dzięki temu połączenie kuracji z rekreacją nie nastręcza większych problemów. Bardziej tradycyjny pomysł na wolny czas kuracjusze realizują w muszlach koncertowych i  zabytkowych pijalniach wód mineralnych. Do tej bazy dołączyły ostatnio pięknie odrestaurowane pijalnie w Wysowej i w Piwnicznej.

Ważną kwestią gospodarki uzdrowiskowej, jest ciągłe dostosowywanie polskich norm, do wymogów lecznictwa uzdrowiskowego obowiązującego w krajach Unii Europejskiej. Jest to istotne zarówno dla poprawienia konkurencyjności polskich uzdrowisk, jak i dla podniesienia jakości obsługi w zakładach leczniczych. Procesy te powinny przebiegać z nie tylko z myślą o turystach i kuracjuszach krajowych, ale również gościach zagranicznych. Należy pamiętać, że pobyt w uzdrowisku to nie tylko funkcja leczniczo-profilaktyczna ale i funkcja turystyczno-rekreacyjna. Prostym przykładem jest wciąż poprawiająca się znajomość języków obcych wśród personelu uzdrowisk, zwłaszcza na stanowiskach recepcyjnych i informacyjnych.

Nie bez znaczenia jest tez mnogość otaczających uzdrowiska atrakcji turystycznych: parki, muzea, zabytki, Szlak Architektury Drewnianej.  Tradycję wzbogaca współczesność, wyróżniająca się licznymi stałymi imprezami artystycznymi i lokalnymi festynami. Zwłaszcza cenne są festiwale i imprezy muzyczne, nierzadko o randze międzynarodowej, jak np. Festiwal im. Jana Kiepury w Krynicy - Zdroju.
Wszystkie te elementy razem zebrane dopiero tworzą produkt, zwany turystyką uzdrowiskową.

Elżbieta Tomczyk-Miczka